شهاب‌هاى قابل ديد بين 80 تا 120 كيلومتر زمين است . « 1 » با اين بيان ، ديگر جايى براى سخن از اصطكاك هوا با مقعر فلك قمر باقى نخواهد ماند ؛ زيرا بيرونكره تا فضاى بيكران خارج ادامه دارد و ترتيب و چينش هيئت بطليموس درهم مىريزد . مرزهاى جهان كلمهء جهان براى مشخص كردن كل فضا و همهء محتواى آن به كار مىرود و كيهان‌شناسى به مطالعهء كل جهان اطلاق مىشود . يكى از پرسشهاى كليدى در كليدشناسى اين است كه آيا مىتوان مرزى براى جهان قائل شد ؟ يعنى آيا جهان لبه يا كرانه‌اى دارد كه در آن به انتها برسد ؟ در اينجا بايد دو نوع مرز متفاوت را از هم بازشناخت : مرز مشاهده‌اى ، و مرز هندسى . 1 . مرز مشاهده‌اى ) مرز مشاهده‌اى وابسته به كارآيى ابزارهاى نجومى است . اين مرز حالت پايدار ندارد ؛ زيرا هر سال كه مىگذرد ، تلسكوپها و ديگر ابزارهاى نجومى پيشرفته‌تر مىشوند و گسترهء مشاهدات انسان بسط مىيابد . تلسكوپ 200 اينچى مونت پالومار ، از ابزارهايى است كه مخصوصا براى كاوش حوزه‌هاى بسيار دور جهان طراحى شده است . علاوه بر آن ، تلسكوپهايى راديوى غول‌پيكر و نيز روشهاى مطالعهء جهان ، هر لحظه ديدگاههاى جديدى مىگشايند . حدود هر پنج سال پيشرفت تكنولوژى ، افق ديد بشر را دو برابر مىكند . ازاين‌رو مشاهده با چشم ، تا 2 ميليون سال نورى نفوذ دارد ، با دوربين دو

--> ( 1 ) . ر ك : اطلس منظومه خورشيدى ، ص 83 نوشته پاتريك‌مور ، گرىهانت ، برگردان عباس جعفرى ، نشر گيتاشناسى 1374 ش ؛ مبانى نجوم ، ص 61 ، نجوم به زبان ساده ، ج 2 ، ص 224 ، اثر مايردگانى ، ترجمه محمد رضا خواجه‌پور ، نشر گيتاشناسى ، 1363 ش .